Odunpazarı ilçesi, Eskişehir Ovası’na hâkim bir noktada, kentin güneyindeki tepelerde kurulmuştur. Geleneksel Anadolu Türk mimarisinin örneklerini koruyan semt; kıvrımlı yolları, çıkmaz sokakları, ahşap süslemeli bitişik düzenli cumbalı evleri ile örf, adet ve geleneklerini koruyarak günümüze kadar gelmiştir.

 

 

“…Eşraf ve sipahisi çoktur... Şehir on yedi mahalledir. Evleri bağlı, bahçeli ve mamurdur... Şehrin dört çevresi gül, gülistan, bağ ve bostan dolu olup hububatı çok bir şehirdir…”. Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eserinde adından büyük bir övgü ile bu şekilde söz edilen Odunpazarı, bugün Seyahatname’de adı geçen sokakların beşini aynı isimle korumaya devam etmektedir.

 

Dar sokakların iki yanına sıralanan evlerin bazıları, bembeyaz duvarlarının arasındaki kahverengi çerçeveleri ile yağlıboya bir tablo gibi görünmektedir. Bazı evler ise çivit mavisi ve kiremit kırmızısı görünümleri ile bu tabloya farklı renkler katmaktadır.

 

Evler, Osmanlı döneminin kent mimarisinin önemli özelliklerini içinde barındırır. Evlerin sokağa bakan cepheleri çıkmalı, konsolludur. Hem yaşam alanı hem de ailenin ekonomik faaliyetine uygun biçimde tasarlanan evlerde genellikle alt katta mutfak, ahır, çamaşırlık veya depo bulunurken aile, yaşamını üst katlarda sürdürmektedir.

 

Odunpazarı; geleneksel el sanatları konusunda bakır işlemeciliği, kalaycılık, antika ve ahşap oymacılığı meraklılarının önemli bir uğrak noktasıdır. Bölgeye özgü geleneksel el sanatlarının örneklerini görebileceğiniz Atlıhan El Sanatları Çarşısı ve dünyada sadece Odunpazarı’nda bulunan Lületaşı Müzesi mutlaka ziyaret edilmesi gereken yerler arasındadır. Ayrıca tarihi Kurşunlu Camii ve Külliyesi de Odunpazarı’nın geleneksel mimarisi ile bütünlük içindedir.  

 

 

Odunpazarı’nın her sokağı, her konağı her an farklı bir sürprizle karşınıza çıkabilir. Bunlardan biri Hafız Ahmet Efendi Konağı’nda yer alan; Mustafa Kemal Atatürk ve dönemin İran Şahı Rıza Pehlevi’ye armağan edilen “Gül Asa”dır. Bir örneği hâlen Anıtkabir Müzesi’nde sergilenen “Gül Asa” büyük lületaşı ustası Hafız Ahmet Efendi tarafından yapılmış önemli bir eserdir.

 

Odunpazarı ''tarihi ve kentsel sit'' olarak koruma altına alınmıştır. Odunpazarı Belediyesi tarafından gerçekleştirilen “Odunpazarı Evlerini Yaşatma Projesi” bu tarihi ve kültürel mirasın dünyaya tanıtılmasına katkı sağlamıştır. Proje kapsamında, geleneksel Odunpazarı evlerinin yoğun olarak bulunduğu sokaklarda çok sayıda ev ile cami, külliye, kervansaray, çeşme ve han gibi tarihi yapıların restorasyonu ve aslına uygun yapımı gerçekleştirilmiştir.

 

Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait birçok tarihi eserin yer aldığı Odunpazarı, geleneksel Türk evi mimarisinin değerli örneklerini barındırması; geleneksel Türk mahalle yapısını tüm dokusuyla birlikte koruyarak günümüze ulaştırması ve Mevleviliğin dört yüz yıllık dönemine ev sahipliği yapmış olması nedenleriyle benzersizdir. Bu yönleriyle dünya mirası adayı olan Odunpazarı Tarihi Kent Merkezi, 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne eklenmiştir.  

 

 

Eskişehir Valiliği. (2014). Eskişehir Rehberi (5.Baskı)

 

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.